Sürdürülebilir Dünya Ekonomisi İçin Paradigma Nasıl Değişiyor?

Dünya ekonomisinin geleceği nasıl olabilir? Biraz beyin fırtınası yapalım. Bunun için kaynakların miktarı ve dağılımı, emeğin, teknolojinin, nüfusun, fikirlerin ve siyasi düşüncelerin durumuna bir çok açıdan bakmak gerekir.

Coğrafi kaynak dağılımında, günümüzde su ve enerji kaynakları değerlidir. Gelecekte suyun coğrafi önemi taşımacılığın gelişmesiyle azalacak fakat kullanım değeri artacaktır. Alternatif enerji kaynaklarıyla da petrol sahalarının önemi azalacak böylece nitelikli işgücü ve eğitim, güvenlik, kamu hizmetleri, serbest bölgeler coğrafyanın potansiyelini belirleyecektir.

Gelir, emeğin niteliğinin ve gelecekteki sosyal güvenlik politikalarının oluşumunda etkilidir. Bir ailenin geliri ve eğitim seviyesi insanın beşeri sermayesinin oluşumunda en belirleyici etkidir. Beşeri sermaye ise katma değer demektir. Yani katma değerin kaynağı yine gelir olacaktır. Gelir dağılımda eşitsizlik sorununu aşamayan ülkeler bu katma değeri üretmekte zorlanacaktır.

Dış borçlanma imkanları küreselleşme karşıtı hükümetlerce daraltılmak istense de finans sektörünün de sanal piyasalarda sürdürülebilir büyümesi pek mantıklı değildir. Gelişmekte olan ülkeler uzun vadede iç dinamikleri sayesinde, doğru yönetimlerle gelişebilir. Bunun için az gelişmiş ülkeler tasarruf sorunlarını çözmeli, para ve sermaye piyasalarını derinleştirmelidir.

Geri kalmış ülkeler belirli bir rehafa ulaştığında gelişmiş ülkelerdeki dış ticaretin yönü aleyhte değişebilir. Gelişmiş ülkelerdeki %1, %0,5 gibi komik büyüme rakamları negatife de inebilir. Petrole atfedilen önemin azalmasıyla sadece petrole bağımlı ülkeler "Hollanda Hastalığı" misali, resesyon yaşayabilir. Bu nedenle Birleşik Arap Emirliklerinin yapay zeka bakanlığı kurarak Ar-Ge'nin arkasına devlet bütçesini koyması birşeylerin değişmekte olduğunu ve stratejik önlemlerin alındığını göstermektedir.

Emeği, orta ve uzun vadede nitelikli hale getirebilirsiniz. Fakat işsizlik ve gelir dağılımı sorunlarına odaklanılmadığı sürece beyin göçleri olacak, beşeri sermayemiz doğru yatırım yapan ülkelere gidecektir. Ödemeler bilançosundaki sermaye girişi doğru yatırımlara kanalize edilmezse, beşeri sermaye çıkışı devam edecek ve ülkemizde görece niteliksiz emek gücü hakim olacaktır. Böyle bir üretimin katma değeri daima düşük kalacaktır.

Gençlerin Fikirleri, Siyasi Görüş ve Nüfus
Gençlerin hayat ideallerinin değişimi mortgage piyasının geleceğini hatta kentleri şekillendirecektir. Gençler hayatlarında uzun yıllar paraya, krediye ve metaya bağlanmak istemiyor. Bunun yerine dünyayı gezmek, yaşamak istiyorlar. Teknolojinin yörüngesi bu fikirlere bağlı olarak değişecektir. Yapay zekanın ilerlemesiyle dil öğrenimi de önemsizleşecek küresel insan taşımacılığı, altın çağını yaşayacaktır. Yapay zeka teknolojisi, kaliteyi ve verimliliği teorik sınırlara kadar arttıracaktır.

Açlık ve kıtlık gibi faktörler aşılabilir sorunlardır. Malthus'un kötümser nüfus teorisi verimlilik artışıyla yani yapay zeka sayesinde büyük ölçüde aşılacaktır. Dağılım adaletiyle birlikte de açlığın ortadan kalkması gerekir. Böylece BM 1000 yıl hedeflerine yaklaşılabilir.

Fakat sosyal harcamalardaki artış siyasi görüşten ziyade ekonomik amaçlar için yani ekonomide talep dengesi yaratmak uğruna gerçekleşecektir. Eğer büyüme yolunda kalkınma, sermaye temerküzüne tercih edilirse ne alâ, fakat tersi durumunda (yani %1 büyüyen ekonomilerin yanında Trump gibi otoriter liderlerin kararları sorgulanamaz hale gelirse) ekonomik saldırılar, savaşlar ve adaletsizlikler kaçınılmaz olabilir.

İnovasyon sayesinde çalışan sayısı azalırken katma değer nasıl arttırılmış bir kaç örnek:
1979 da General Motors 800 bin den fazla çalışanıyla 11 milyar USD,
2004 yılında Blockbuster şirketi 84 bin çalışanıyla 6 milyar USD,
2012 de Google 58 bin çalışanıyla 14 milyar USD,
2016 yılında Netflix sadece 4500 çalışanla 9 milyar USD kazanmış.

Aşağıdaki görselde yapay zekanın sadece tahmin edebildiğimiz ve öngörebildiğimiz kadarıyla verimlilik artışından kaynaklı katma değerini görebilirsiniz. Ayrıca henüz düşünemediğimiz ve öngöremediğimiz katma değerin bir kısmını da yapay zeka kendi kendine keşfedecektir.

Değişmesi ve yapılması gerekenlerden bazıları:

-Yenilikçi fikirlerin desteklenmesi ve boş tartışmalardan uzaklaşmak. (Siyasi etik)
-Vergilerin büyüme politikalarına odaklı değil, herkesten adil toplanması.
-Tüketicilerin özellikle asgari ücretlilerin borçlanmaya ihtiyaç duymaması ve tasarruf yapabilmesi.
-Hükümetlerin özgürlük alanlarının değil, bireylerin refahının artması. (Birey-devlet ilişkileri)
-BM'ye alternatif kurumların kurulması, (Savaşları önlemek)
-Dünyadaki okullarda ahlakın; gelenekler ve dinler üstü bir statüde olması gerektiği öğretilmelidir.
-Siber güvenliğe ciddi bütçe ayrılması, (Gelecekte teknolojik ürün ithalatında siber güvenlik vergisi görürseniz şaşırmayınız.)
-Genç jenerasyonun ekonomik geleceğe güvenle bakmasını sağlamak.
-Uzay harcamalarına önem vermek.
-Bir de, ülkemizde bu konular için"Treni Kaçırmama Bakanlığı" kurulması gerekli olabilir böylece bazı alanlarda geri kalmışsak yeni jenerasyon ileride bunun hesabını sorabilsin.

Atilla Mert ÇITAK

4.11.2017